En julekalender

Bilete av kulturministerdami, Noregs fremste kulturekspert og ubestridte autoritet, gjalla igjønom hovudet hass Per saman med salatar og den skarpaste kniven frå skuffa. For ei audmukjande oppleving. Per Spelmann tok H Brands utstrakte hand. Det var ein avtale. Fela skulle bytas mot ei ku med tilhøyrande kubjelle og fôr for heile vinteren.

Kvis du kan lesje, og det reknar eg med kvis du fårstår kva eg skrive no, så he du garantert merkja at denne historia ikkje e skrive pau bokmaul. Om du er ein gjenomsnittsnordmann, så tykje du swahilsk-gresk med nederlandsk aksent e både meir forståeleg og enklare å lære enn nynoregsk.  Din kunnskap om nynoregsk som gjenomsnittsnordmann e på botnnivå. Så om du e ein gjenomsnittsmormon – unnskyld gjenomsnittsnordmann meine eg – så trur du sekart at denne teksto e skrive på det du kallar grautamaul, altsau nynoregsk. Eg må presisera at sjølv om du, lesaren, her tenkje på grautamail som noko særs negativt, så tenkje ikkje han Per Spelmann i dessa banar.

Han Per har faktisk svingja seg til dansbandet Grautamaul mang ein gong, og det e få ting her i Noreg som svingar slik det gjer når Grautamaul står på sceno. Grautamaul e det dei i den store hovudstaden – tenkje seg te at ei by i Noreg kan kalle seg hovudstaden, det e jo mykje fleire og betre hovudar dei fleste andre stader i landet – kallar for eit Ålstarlag beståande av ei blandig av Grautkokkane, Maullaget, og no nyleg også eit par ut åv innvandrarkokkane. Å det svengjar skal eg sei deg! Høgdepunktet på kvar ein opptreden e når grauten skal etast, det e som spinaten hass Skippern, det får verkelig Red Wedding-fyr i teltet. Medlemmane i Grautamaul får stort sett hjalp ut åv grauttausane og grautdrengjane – å tenk å få va grauttaus eller grautdreng – til å eta mens dei spel. Men han syngjemannen, han he jo båe henda fri og ete som ein besatt Julenisse medan han syngje. Korleis han he pust til å syngja og eta samstundes e berre heilt uverkeleg. Både kvinnfolka og mannfolka flokkar seg rundt sceno i haup om å bli treft av litte granne graut frå munnen hass syngjemannen. Eg lovar deg, klede, hår og andlete som he blitt trefte utåv graut blir ikkje vaskå pau mange månadar. Dei som itj klarar å bli treft av graut frå sjelvaste Grautmaul-folka, går hellar itje tomhendte heim. Når Grautmauil startar pau siste songji, kjeme Grautkanonen frem og skytar graut øve alle saman. Ingen, ingen går reinskuffa heim frå ei Grautmaul-konsert. Grautmaul e altsau eit heidarsord i vokabularet hass Per.

Per hilste på hestemakjaren og spurde om han ville byte bort kua for fela hass Per. Han hestemakjar H Brand var lite grann skeptisk i burja. Kva skulle vel han med ei fele? Ein hestmakjar har vel ikkje meir bruk for ei fele enn han har bruk for ei ku? Men så kom han H Brand litt på gli, han kom nemeleg pau at byteøkonomi var i vinda for tida. Og som hestemakjar på bygdi i Norgi så e da så utruleg vikteg å følgja med på den nye utveklinga. Det e trass alt utviklinga som blir dei nye trendane, og trendane dei e viktege. Han H Brand var bygdis ekspert på trendar etter å ha delteke på eit eksklusivt MBA-kurs i regi ut av Noregs Handelshøgskule. Det heile bygdi visste, men let som om dei ikkje visste, var at han H Brand hadde stått for cateringen på kurset og all kunnskap han hadde om trendar hadde han fått då han attakkerte førelesar Ola Grytten i alle pausane. Uforståeleg for H Brand blei han aldreg invitert tilbakje att, men kunnskapen kunne i alle fall ingen teke i frå ham. H Brand så sitt snitt til å halde ei lita forelesning for Per – spellemenn har jo trass alt ikkje peiling på noko så avansert som trendar – det e det berre hestemakjarar og ingen fleir som kan.

Per kjende hestemakjaren godt nok til å vita at no gjaldt det å halda kjeft. Når hestemakjaren fyst begynte å prata om trendar, utvekling og byteøkonomi, då var det berre å late han fortsette og nikke på dei rette plassane. Etter noko som for Per kjentas som lenge og lenger enn lenge, var omsidar hestemakjaren ferdig med utgreiinga og sa seg villeg til å byta. Per så møjligheta og svarte nølande: «No som du he snakka så fløtt om trendar blei eg litt uusekar. Om vi verkjeleg skal gje eit gøtt bidrag til byteøkonomien, så må vi byte meir. Har du noko meir du kan byta bort?» Han H Brand blei fyst litt paff, men henta seg raskt inn igjen – ingen i bygdi skulle vere betre på nye trendar og byteøkonomi enn han. Hestemakjaren føreslo derfor at han Per skulle få kubjella og fôr for heile vinterhalvåret med på kjøpet. Per nølte ein augneblinkj – dette var det avgjørende augneblinkkjet – skulle han byte bort fela mot ei ku? Skulle han vente på eit betre tilbod? Ellar skulle han halde seg til felespelet?

Dagens hending med kulturministerdami, resten av tilskoderane, monstersalata og nestenfallet på den skarpeste knivå frå skuffen, var kun den øvste kransen av kransekaka på toppen av vonbrotsfjellet hass Per. No i desse moderne tidar har itj folk respekt for spellmenn lenger. Dette var noko Per hadde fått merkja i lang tid allereie. Dagens ungdom gjer ikkje faen i en eller annan felespelande mann, det e ikkje det dei kaller EDM. Då hjelpe det lite at han Per e Fyrsten, Fyrsten av Felespel. Og dei eldre e itj betre, dei e faktisk verre der dei sit i krokane og hookar mens dei desperat prøvar å være lættis og gaular spørsmål av typen «om han Per ikkje kan spele noko heismusik». På verdsveven er ein dansk ballsparkar med fortid frå Tyrkia ein ut av dei mest kjende spelmennene. Kanskje det no var på tie å prøyve noko nytt? Økonomien hass Per var ikkje god, han hadde nemleg itje en dagtidsjobb, og med færre og dårligare betalte speljobbar begynte bankboka å bli rett så skrantande. Å kjøpa ei ku hadde ikkje han Per råd til, men en bytehandel med hestemakjaren kunne vore mogleg. Då ville han samstundes kvitta seg med fela som i så lang tid hadde voldt ham vondskap. Per Spelmann byrja å gå i retning hestemakjaren.

Skuffa og vonbroten, vonbroten og skuffa, gjekk han sporenstreks frå dei alle saman med fela over høgreaksla. Det var på denne turen Per traff på han hestemakjaren H Brand, som ikkje må forvekslas med sin navnebror pylsemakjar H Brand. Han H Brand gjekk og gaula at han vilje byte bort ei ko, for kva skulle vel han – ein hestemakjar – med ei ko? Han kunne jo itj akkurat setje føll på koa. Han Per lyste opp – han hadde jo alltid ynskjt seg ei ko. Men det veit jo du allereie dersom du har lest historia frå 1. desember. Og om du ikkje veit da, ja då har du entan altfor dårleg husk, eller så he du ikkje lest frå byrja. Og lese frå byrja må du. Så om du ikkje veit kva eg snakkar om, ja då må du lese frå byrja, slik at eg slippe å kjede alle dei som gjer da korrekt og les frå byrgja med formaningar som dei ikkje trenge å høyra.

Men kvar var eg? Jau, det var han Per og han hestemakjaren H Brand. Per Spelmann hadde aldri likt hestemakjaren spesielt gøtt, men samstundes visste han at hestemakjaren stort sett var ein real kar som ikkje byte bort svin for perlar. Og når det e du som har perlane og han som har svinet, jo då e det ei av det beste egenskåpa motparta di kan ha i ein handel. Per stoppa difor opp på sin veg mot stova si, eller skjenkestova hass Jeppe – han hadde itj bestemt seg åt kva for ei stove han skulle gingje enda – og blei ståande og tenkje. Djupt. Skikkeleg djupt. Furar i andletet djupt. Botnen av havet djupt. «Utroleg-filosifisk-spørsmål djupt». Ned i det djupaste djupe av menneskjesinnet djupt. «Kokje suppe på ei spikar med spenninga som fyringsmaterial djupt».

Saka vart ikkje betre då Per skulle gå på scena, men på vegen tråkka i monstersalata og nesten falt på den skarpaste kvinen frå skuffa like foran kulturministerdami og heile publikum. Med kulturministerdami i front peika og lo dei, mens han Per skjelte ut innvandrarkokkane. Ikkje at det er noko gale med korkje innvandrarar ellar kokkar, og i alle fall ikkje innvanndrarkokkar. Nokre ut åv dei lokale innvandrarne har stifta dansbandet «Bøtteballetta», og han Per har svinga seg til musiken deira mång ein gong. På sceno gjer da nemleg ikkje noko med frykteleg dårleg uttale – kor mange gongar har ikkje han Per sunge med på ord som umogleg kan ha nokon betydning – men som kokk e da vikteg, ja faktisk heilt essensielt å forstå kva som blir sagt til deg, og ikkje berre nikke som om du e i total forståing. Kvisleis innvandrarkokkane hadde trudd at gigantsalata skulle stå her, likje foran scena var heilt utruleg. Ein skandale tuson gongar størje enn The Great Salad Oil Scandal frå den store unaiten.

Så då lå no han Per og sprella mellom salatbladar og all slags mulige greiar som er i slike salatar. Rasande skuffa tenkte han at det ikkje var øve enda, han skullje vise dei alle saman. Men så begynte den feite dama å syngja på operaen sin. Og er det noko han Per veit, så e da at når den feita dama syngje, ja dau e du dau og da e berre å gje seg så snart som råd er. Med mye om og men kom Per seg ut av salata utan å kutta seg på den skarpaste knvia frå skuffa, og gjekk frå heile tilstelninga.

Per Spelmann sat ved kjykkjenbordet i stova si og gret. Han gret, og gret, og gret. Han gret ei heil elv, han gret gropar i det solide trevirket i kjykkenbordet, ja han gret til og med for han Espen Lind. Per Spelmann var så utrøysteleg som han aldri før hadde vori. Akkurat no held han båe henda før ansijktet, mens tåra fløyma øve fingrane og snørret ran mellom hendi. Tankjana han bala med var: Kva hadde han gjort? Kva skulle han gjeri? Kvisleis kunne han ha vori så ufatteleg dum?

Per Spelmann hadde byte bort fela si mot ei ko. Og no visste han altså ikkje kva han skulle gjera. Det hadde vore eit vanskjeleg val å byte bort fela, men Per hadde kjend på seg at det måtte bli so. Ingen sete pris på felespelinga hass lenger, noko som gjekk voldsom innpå han Per. Dessutan hadde han alltid vore fasinert av koar, dyra som forsynar verda med båe melkj og osti. Melkj og osti e båe blant favoritmata has Per, og han hadde alltid heve lyst te å ysta sjølv. Då møjligheta bøyd seg til å byte te seg ei ko hadde han nyta seg av høvet. Han hadde rett nok nølt eit par augneblunkar, men så hadde tankja på alle opplevinga den siste tida strauma gjennom hovudet hans som ei tsunami laga ut av råtne lik.

Øve lång tid hadde færre og færre fylkji kømi på speljobba hans. Og på den siste speljobba hadde det verkeleg gått gali. Ho kulturministerdami – som han allereie hadde klart å førtrengje namnet på grunna oppførsla hennar – skulle kømi. Per hadde vorti beæra, alltid fint når framandfolk kjeme langvegs frå for å høyra, men så hadde alt enda i den styste katastrofi. Kulturministerdami hadde kalla musika hans før dansbandmusik. Itj no i veien med dansbandmusik, Per har svingja seg til dansbandmusik mong ein gong, men man kallar itj Kongen for Statsminister. Nei det gjere man berre itj.

Ja, da var den første av julens «dagen før dagen» her. Den siste dagen i november. Den siste dagen før alle årets julekalendere starter. Den spenningen!

På TV er det TVNorge som har tatt over hegemoniet, og deres  nye «Jul i Blodfjell» skal bli interessant. Dette er deres fjerde nye julekalender i dette tiåret, dobbelt så mange som NRK. TV2 fortsetter sin totale og ubetingede kapitulasjon, og går for 16. år på rad desember i møte uten en ny egenprodusert julekalender. De siste årene har TV2 ikke engang sendt julekalendre på hovedkanalen.

På nett er utvalget av julekalendre relativt omfattende. Men det er vel stor enighet om hvor man finner den beste?

Ja, så er snart julen her igjen. Butikkene laster opp med julevarer, og på TV har julereklamene lært oss at Julenissen er fra østeuropa men snakker engelsk og handler i en viss leketøyskjede.

Tradisjonen tro vil også vi markere, og ikke minst lette, ventetiden opp mot julaften med en julekalender av ypperste kvalitet. Gled deg!

Ja da var dagen kommet. 24. desember. Årets julaften og årets siste luke i adventsjulekalenderen. Det har vært en flott og annerledes desember. Jeg har fått være kjendis og dere har fått være mine fans i den mye omtalte opphøyde symbiosen av å skrive og lese, gi og ta, arbeide og nyte. Vi har alle vært en del av noe større og vidunderlig, med lesertall verden aldri har sett maken til. Det er utrolig å tenke på at jeg har færre lesere på bare ett minutt enn Sophie Elis kommer til å ha i hele sitt bloggliv til sammen. Tenk det! På bare ett minutt i et hvilket som helst døgn har jeg overgått alt Norges største blogger noensinne vil oppnå. For en historie, jeg skimter filmen og Oscar-prisene i det fjerne.

Noe som har betydd spesielt mye er at det til tyder har sydet i kommentarfeltene og på private meldinger.

Det er nå på tide å gjenoppleve noen av høydepunktene. Og de har det vært mange av. 24 stykker for å være helt presis.

Opprettelsen av Forente Bloggere vakte stor oppstandelse og har revolusjonert den norske bloggverdenen.

Pied Piper-sangen førte til en rekke youtube-covere og «Pied Piper song» var en periode det hotteste søket på både Youtube og Google.

Tekstene om fremoverlenthet har vært viktig litteratur for flere tusen jobbsøkere og har allerede ført til et tresifret antall nyansettelser.

Latskapsposten har inspirert mang et individ til å roe helt ned og virkelig kose seg i juleforberedelsene som i en av NRKs saktefilmer.

Teksten om jeansformer har ført til uventede konsekvenser i jeansindustrien slik at menn snart likestilles med kvinner på jeansfronten.

Årets adventsjulekalender har med andre ord vært en stor suksess på alle måter. Som informasjonskanal, som underholdningsveiviser, og ikke minst som inspirasjonskilde. Men alt dette, alt dette, hadde ikke vært mulig uten dere. Mine kjære lesere. Så takk, tusen takk til dere. For dere har jeg jobbet og slitt 37,5 timer i uken gjennom 3,5 av desembers uker. Helt utrolig hvor krevende det har vært. Men hva gjør jeg ikke for dere.

Vi sees plutselig og uventet igjen. Takk for nå og en gledelig jul til deg.