En julekalender

En lyd til! Lisa la på sprang mot trappen mens lydene ovenfra eskalerte til et vanvittig lurveleven. Akkurat idet Lisa var kommet opp trappen ble det stille som i graven. Pustende og pesende ble hun stående og lytte mens hun lurte på hvor lyden kom fra. Forsiktig beveget hun seg i retning soverommene og kikket inn på Farfars soverom. Dyner og klær lå i en stor haug på gulvet – for en fyllefest det må ha vært. Lisa skulle til å gå inn på soverommet da hun hørte noe bak seg. Hun bråsnudde og speidet oppspilt etter lydkilden. Det var intet å se og intet lenger å høre. Men det må ha kommet fra Farfars kontor! Ivrig løp hun så fort de små bena kunne bære henne inn på kontoret. Som resten av huset var rommet tomt og rotete, men noe kjentes annerledes her inne. Det var kaldt og noe manglet. Lisa så seg nysgjerrig rundt. Gikk forbi bokhaugen som lå foran den nå tomme bokhyllen. Strøk fingrene langs det store mahogniskrivebordet som Pappa mente var altfor stort og gammeldags, kjente et svakt vindpust, dyttet på kontorstolen. Vent litt! Et svakt vindpust? Lisa snudde seg. Vinduet stod på gløtt. Lisa dro kontorstolen bort til vinduet, klatret opp i den slik at hun kunne se skikkelig, og dyttet opp vinduet til den møtte vindussperren. Ingenting her heller. Lisa skulle til å skli skuffet ned på gulvet igjen, da hun la merke til noe. Bakken var bar nå, men for litt siden hadde det snødd mye, og like under vinduet lå fortsatt en stor haug med snø etter Farfars måking av gangveiene rundt huset. Og i denne snøhaugen var det store dype spor.

Lisa løftet hånden og trykket på ringeklokken på Farfars hus. Ding. Ding ding. Ding. Lang pause og så et siste ding. Det var deres hemmelige kode sånn at Farfar alltid skulle vite når Lisa kom på besøk, noe hun gjorde hver lørdag formiddag, men Farfar ble alltid like overrasket. Helt frem til i høst hadde alltid Mamma eller Pappa fulgt Lisa til Farfar, men nå da hun var blitt skolejente hadde hun etter hvert fått lov til å gå alene. Farfar bodde tross alt like i nærheten, rett borti andre enden av gaten, og det var bare ett overgangsfelt hun måtte krysse. De første gangene hadde Mamma ringt Farfar for å høre om Lisa hadde kommet trygt frem, men nå i desember hadde hun ikke ringt. Farfar hadde nemlig sagt til Mamma at han heller skulle ringe hvis Lisa ikke dukket opp, noe Mamma hadde gått med på selv om Lisa så hun ikke ville. At Mamma ikke ringte gjorde Lisa småstolt – sånn var det altså å bli skolejente.

Lisa trippet utålmodig på trappen. Greit nok at Farfar begynner å bli gammel, men i dag var han fryktelig treig med å åpne. Kanskje han er på do? Lisa sukket. Hvis Farfar er på do kommer hun til å bli stående her til nesen forfryser og faller av. Hun kunne ikke skjønne hvordan Farfar kunne bruke så lang tid på do – til og med lenger tid enn Pappa, og Pappa bruker evigheter. Lisa gadd ikke vente lenger og trykket ned dørhåndtaket. Til hennes overraskelse gled døren sakte opp, den var ikke låst, selv om Farfar alltid sier «Husk å alltid låse døren, så slipper du at noen tar feil hus og plutselig står i stuen din.» Men Lisa visste det var rett hus – dørskiltet hun hadde laget i barnehagen i fjor, det med FARFAR i store skjeve bokstaver, hang fortsatt midt på døren. Hun skulle lage et nytt et snart, nå da hun hadde lært å skrive skikkelig. Trygg på at det var riktig hus gikk Lisa inn og lukket og låste døren bak seg.

For et fæla rot det var i yttergangen. Farfars sko og jakker lå strødd utover gulvet, nå hadde han virkelig trengt Farmor til å rydde, men hun var død for lenge siden, før Lisa var født. Lisa hang jakken sin pent på plass i skapet på den nederste knaggen og satt skoene i skostativet. Men ikke tale om at hun skulle rydde opp i Farfars rot, det får han fikse selv. Lisa fortsatte innover i huset og så at det bare var enda mer rot overalt. Lamper og bilder og stoler lå strødd utover, og alt innholdet i alle de tre skuffene i den store kommoden var tømt ut på gulvet. Lisa fortsatte til stuen, og der var Farfar, midt i enda mer rot. Sofaen var flyttet på, TVen lå veltet på gulvet og sofaputene lå alle steder bortsett fra i sofaen. Farfar lå på magen på gulvet oppå den store sofaputen og sov med hodet vendt til siden. Lisa listet seg stille bort til ham, hadde ikke helt bestemt seg for om hun skulle vekke ham eller ikke. Da hun kom nærmere så hun at Farfar hadde slått seg. Han hadde en stor kul i bakhodet, blod rundt nesen og enda mer blod på teppet rundt ham. Lisa satt hendene i siden og sa «For et rot» på akkurat samme måte som Mamma pleier å gjøre. Dette var altfor mye rot til at Farfar ville klare å rydde opp i det selv – hun måtte få Pappa til å komme bort her. Eller egentlig måtte hun få Mamma til å komme bort her, for hun er bedre enn Pappa til å rydde, men Farfar er tross alt Pappas pappa, så da er det Pappa som må ta ansvaret. Såpass har Lisa skjønt. Dessuten er det kjønnsterotyisk å si at Mamma er bedre enn Pappa til å rydde, selv om det er sant, for det har den største storesøsteren til Mariell sagt. Og kjønnsterotyisk er visst ikke noe bra å være. «Har du hatt en fyllefest Farfar?» sier Lisa uten å få noe respons. Den største storesøsteren til Mariell hadde nemlig sagt at etter en fyllefest ble det bare masse rot og jævlig vondt i hodet, så det var ikke bra. Og når Lisa så seg rundt så hun masse rot og Farfar hadde sikkert jævlig vondt i hodet. Der og da bestemte Lisa seg for at om det er sånn det blir etter fyllefest, ja så skal hun aldri ha fyllefest.

Lisa tok opp mobilen sin for å ringe til Pappa, men stoppet og ble stående og se på mobilen. Det var en iPhone hun hadde fått for bare én måned siden, så den var helt ny, men samtidig var det en gammel modell, noe som var helt uforståelig for Lisa siden noe ikke kunne være nytt og gammelt samtidig. Nesten alle i klassen hadde samme mobil, og Niklas hadde sagt det var fordi Mamma-mafien på skolen, også kalt AUF-mafiaen, eller kanskje det var SAU-mafiaen, hadde bestemt det. Da Lisa spurte ham hva mafia var, svarte Niklas at det var sånn soprangreier, noe som ikke gjorde Lisa stort klokere, så da hun kom hjem spurte hun Mamma, som svarte at en sopran er en som synger. Da Lisa ikke skjønte noe, fant Mamma frem en Youtube-video så Lisa fikk se og høre. Dermed hadde Lisa lært at når alle mammaene kommer sammen på skolen og synger, ja så vil alle i klassen få noe nytt som egentlig er gammelt. Håper bare de ikke gjør det samme med kakene på juleavslutningen – gamle kaker smaker ikke godt.

Lisa løsrev seg fra tankene og skulle til å ringe da noe annet slo henne. Mamma hadde i det siste lest en gammel bok for henne, den så minst ut som om den var fra vikingtiden, men da Lisa hadde sagt det hadde Mamma bare ledd og sagt det var Mormor sin bok, hun hadde lest den da hun var liten. Det var en spennende, men rar bok, om en jente som het Nancy. Hun ordnet det meste på egenhånd uten mobil, kanskje skulle Lisa også gjøre det nå? Lisa ble stående og tenke da hun plutselig hørte en lyd fra andre etasje.

Per starta brøla «Dagros Fagerlin» så høgt han kunne, og akkurat då han skulje tel å gje opp såg han noko duka opp øve bakkjetoppi. Det var ho Dagros Fagerlin som kom travande med jura svingande tel alle kantar. Per kasta seg om halsa hennar og forklarde plana han hadde klekka ut for å få gjønomført bytet og for å samstundes gje ho Dagros Fagerlin eit godt liv. Ho Dagros Fagerlin rauta nøgd i samtykkje til plano, og dei la i veg tilbakje att mot nabobygdi.

Tilbakje ved brui vart dei møtt av eit sjokkerande syn. Nettrollet var ikkje eit nettroll lengar, men berre eit vanleg norsk troll. Nettet låg istykkerrevet, som eit hjarte i tusan bitar, ved enda av brui. Under den nettete øveflato var trollet eit vanleg troll med vanlege trollkjenslar og vanlege meiningar. Det viste seg at trollet ei gong for lenge sidan hadde vorte forheksa av ei ung, mørkhuda innvandrarkvinne utan hijab. Denne forheksinga hadde gjort det elles så venlege trollet om til eit vederstyggeleg nettroll som plaga alt og alle som stod i hans veg. No når han omsider var kvitt det harde, men mjuke, ugjønomtrengjelege, men gjønomsektege nettet som følge av kampa med bukkane, kunne han endeleg vera eit vanleg troll igjen og dyrke den store lidenskapo si: oktobasspeling.

Det var altså ikke jamming frå trollets djupe, mørke stemme han Per hadde høyrt då han kom tel brui fyste gongi. Trollet hadde faktisk sutje undar brui og spela oktobass. Saman med bukkane stod han no og jamma med den svære oktobassen sin. Den minste bukki breka nydelege bratsjtoner. Den mellomste bukji breka vidunderlege cellotonar. Medan den syste bukki breka utrulege kontrabasstonar. For eit samspel!

Dette gav han Per endå ei glimrande plan. Han la fram plano si og mottok øredøvande einighet som respons. Og straks la dei alle i veg mot nabobygdi.

Då dei kom til nabobygdi hadde det begynt å mørkne, og det var difor få – om nokro – som la merkje til det merkjelege følgjet. Ein spelmann, ei ku, tre bukkar i stiganda størjelse, og eit svært troll berande på ei oktabass. Den einaste som såg følgjet var ein som heit Peer – altså ikkje vår Per Spelmann men ei annå Peer som budde i nabobygdi. Då han senare på kveldo oppspelt fortalde folkj på kroi kva han hadde setjt, blei han ikkje møtt med anna enn latter og utsegn av typen «Peer du lyv!», noko som gav ein anna av krogjestane, ein ung kar ved namn Henrik, idea til ei fantastisk historie.

Den siste fergo hadde gått for kveldi, og dessutan hadde han Per lova Tjuvradd Tjukken å koma tilbakje til kabinkrusaren, så dei gjekk til det fjernaste fjerne av kaio der dei hadde ankra opp tidlegare på dago. Då dei nærma seg kunne dei høyre låge «Ahahahahahahah Tjuvradd!» og det var tydeleg at Tjuvradden kosa seg. Vel framme ved bauten introduserte Per Tjuvradden for følgje sitt. Han Tjuvradden helste som om eit slikt følgje var det naturlegaste i heile verdo, men lurde litt på kosleis han Per hadde tenkt å fau fire klovdyr og eit megasvært troll inn i kabinkrusaren. Rett nok var det ei stor kabinkrusar, men slike klovdyr teke mykje golvplass og eit troll e før tungt tel å stå oppreist i bauta, så trollet må leggje seg ned for å fordela vikta utove. Og dau de da ikkje plass til så mykje i bauta. Dette hadde ikkje Per tenkt på, men han la plutseleg merkje til ei lekter som låg like ved, den hadde ikkje lagt der tidlegare i dag. «Kan me ikkje låne den lektaren dau?» spurde Per og peka. «Hmmm. Den den lektaren he eg allereie låna» svara Tjuvradden. «Og den e full.». «Full? Av kva då?» spurde Per, gjekk bort til lektaren og dro av presenninga. Det visa seg at Tjuvradden hadde nytja tia si i nabobygdi svært gøtt, og lessa opp alt han hadde kunnet legja henda sine pau pau lektaren. Litt låning av diverse var noko han Per kunne vare med pau, men itj dette. Dette var regelrett tjuveri.

Tjuvradden forsikra Per om at alle tjuveria var gjønomførte på humant og økologisk vis, med den styste omtankje før alle involverte partar, og viste også til den samfunnsøkonomiske gevinsta bygdi ville få av gratis importerte varar frå nabobygdi. I eit svakt augneblinkj kunne han Per kanskje ha lete Tjuvradden få vilja si, men no trengde Per lektaren så han ga seg ikkje men starta i staden på Tjuvradd-songi av full hals. Bukkane og trollet stemja raskt i og dei gjorde ei mekteg framføring av Tjuvradd-songi. Per var litt bekymra for at noko skulle høyre dei, og var megaletta då dei var ferdige utan at nokon hadde nærma seg. Lite visste vel Per, at ein ung australiarskotte på ferie låg å sov i eit gamalt skur i nærleiken. Australiaren vakna ikkje, men songo festo seg på hjerna hass, og nokre år senare laga han sin eigen versjon som blei verdskjent.

Dei lasta tjuvgodset av lektaren slik at det blei plass til kua, bukkane og trollet før kabinkrusaren tøffa øve vatnet med lektaren pau slep gjønom nattemørkret. Vel øve på andre sio viste Per trollet og bukkane til stovo si, før han sjølve og ho Dagros Fagerlin gjekk til hestemakjarslottet og hamra pau døri. Dautraut og illraudrasande opna hestemakjaren døri med eit smell og skjelte dei ut. Kordan kunne dei komma her midt på natta og vekja han, dessutan var han ikkje lystan på å gjere bytehandelen likjevel. Kva skulle vel han, ein hestemakjar, med ei ku? Det var rett og slett ei håplaust meningslaus byteavtale. Per kjende eit stikk av frykt då han høyrte dette. Kanskje han måtte slege ned hestemakjaren, stjele fela og leve eit liv på raumen likjevel? Det var no tid for Per å trekja fram planen han hadde forelagt for ho Dagros Fagerlin på seters. Per fortalde hestemakjaren at han visste nøyakteg kva ein hestemakjar skulle med ei ku – han skulle verta mjølkjemakjar og ostemakjar også. Hestemakjaren svara «Ka seie du, ka sa du, ka meine du med da du?» og Per utdjupa. Verdas fyste kombinerte hestemakjar, mjølkjemakjar og ostemakjar i ein og same person. Dessutan ville det gjere han hestemakjar H Brand til ei av Noregs styste gründare nokon sinne. Ikkje berre ville han verte storgündar innen etterskotsbyte, men med gründerverksomhet innan både mjølkj og osti ville han hestemakjaren kunne danne eit imperium.

Hestemakjaren var ikkje vanskjeleg å øvetala og byttet vart gjønomført til ho Dagros Fagerlins nøgde rauting av «MØØLABLØØD!»

Han Per hadde byta bort kua og fått fela igjen. Lykkjeleg som aldreg før i livet dansa han tilbakje att til stovo si medan han spela så høgt at han vekkja halve bygdi. Tilbakje ved stovi hass Per var bandet komplett. Trollet på oktabass, den styste av bukkane pau kontrabass, den mellomsta av bukkane på cello, den minste av bukkane pau bratsj, og Per på fela. Bandnavnet vart sjølvsagt «Per, dei tre bukkane Bruse, og trollet som ikkje lengar e eit nettroll.» Allereie frå fyste stund laga gigantkvintetten ei monsterhit. Dei turnerte Noreg pau kryss og tvers, både bygdi og byar. Både Kongi og statsministero e visstnok blant deira styste fans, og til og med ho kulturministerdamo let seg omvendje til slutt, sjølv om ho ikkje vil innraume det.

Øvealt i det langstrakte noregske land klingja dei ettar kvart velkjende tonane til strykarkvintetten.

Per Spelmann han hadde ei einaste ku

Per Spelmann han hadde ei einaste ku

Han bytte bort kua, fekk fela igjen

Han bytte bort kua, fekk fela igjen

Du gamle gode fiolin, du fiolin, du fela mi!

 

Per Spelmann han spela, og fela ho lét

Per Spelmann han spela, og fela ho lét

Så gutane dansa og jentene gret

Så gutane dansa og jentene gret

Du gamle gode fiolin, du fiolin, du fela mi!

 

Per Spelmann han spela, og fela var god

Per Spelmann han spela, og fela var god

Så gutane dansa og jentene lo

Så gutane dansa og jentene lo

Du gamle gode fiolin, du fiolin, du fela mi!

 

Og om eg vert gammal som stein under bru,

Og om eg vert gammal som stein under bru,

Nei, aldri eg byter bort fela for ku

Nei, aldri eg byter bort fela for ku

Du gamle gode fiolin, du fiolin, du fela mi!

 

Og om eg vert gammal som mose på tre,

Og om eg vert gammal som mose på tre,

Så aldri eg byter bort fela for fé

Så aldri eg byter bort fela for fé

Du gamle gode fiolin, du fiolin, du fela mi!

 

Og om eg vert gammal som skorpe på graut

Og om eg vert gammal som skorpe på graut

Så aldri eg byter bort fela for naut

Så aldri eg byter bort fela for naut

Du gamle gode fiolin, du fiolin, du fela mi!

 

Per Spelmann han hadde ei einaste ku

Per Spelmann han hadde ei einaste ku

Han bytte bort kua, fekk fela igjen

Han bytte bort kua, fekk fela igjen

Du gamle gode fiolin, du fiolin, du fela mi!

Og for alt eg veit så spelar dei framleis.

Av ein ellar annan grunn – kanskje grunna noko trolldom frå underverda – kjende Per at han ikkje hadde noko anna val enn å svara der han sprang så fort han klarde. «Det e han Per Spelmann som skal til seters for å hente ho Dagros Fagerlin som skal til seters for å gjera seg fet.» Per høyrde rene tordenskrallet frå unde brua og kjende heile brua lyfte seg nokre centimeter før den falt ned i gjen i brofesta. Desse uventa bevegingane i underlaget fekk han Per ut av balanse. Han fortsatte laupinga men heile øvekroppi krengja truande tel sio. Og som me alle veit – når ein fyst he kome i ubalanse, jau då e da vanskjeleg å finn att balansa, berre sjå pau dei øvebetala snørrvalpane som springje rundt på fine grasslettar. Så nokre skritt senare smalt Per i rekkverket og kjende ei intens smerte oppstå i sio før han gjorde ei 360-graders rotasjon ein synkronsymjar verdeg og smalt i brugolvet med eit smell. Fortvila prøyvde han Per å reisa seg igjen, men men men det gjekk ikkje. Og han fekk utruleg vondt i naso. Per rakk å undra på om det var enda ei slags trolldomskunst, før han forstod kva som hadde skjedd. Naso hans satt fast i eit hol i brua.

Per høyrde ein masse bråk og lurveleven og antok det var trollet som var på veg opp frå unde brua. Berre trollet ikkje rakk å sperra vegen før Per kom øve. Per plassera begge hendo sia ved sidan av hovudet og dro til alt han makta. Akkurat då han skulle til å gje opp lausna nasan plutseleg og han Per ramla bakøve medan ei fontene av blod sprøyta frå neso i ei fin samanhengjande stråle. Omtåka fann Per lommetørkjlet sitt og prøyvde stoppa blodet medan han skramla seg på beina igjen for å fortsettja øve brua. Men då såg han det. Trollet – for å vera helt presist nettrollet – stod på andre sio av brua og sperra heile vegen. Tre gongar så høg som den høgaste mann og tre gongar så brei som den breiaste mann, stod trollet staut og høgreist dekka av eit grovmaska nettm frå topp til tå. Auga hass var store som tinntallerknar og både nase- og øyrehåra var fleire metar lange.

Trollet stirra på Per og buldra med sin djupe stemme: «Her luktar det fattigmanns blod.» «Du meinar vel kristenmanns blod» svara Per som kunne si historie. «Nei, fattigmanns blod» sa trollet irritert og tok eit skritt framåt medan Per rygga febrilsk. Nettrollet dro langfingaren øve blodet Per hadde etterlete seg på bruplanki og stappa fingera i munna. «Definitivt fattigmannsblod. Animalsk aromatisk med fløyelsbløt konsistens, noe hard og jordaktig og en bitteliten tøtsj av noe treaktig.» Trollet smatta høgt medan han stirra på Per og fortsatte: «Ikkje akkurat perfekt, men gøtt nok.» Trollet satt seg i bevegelse mot Per med skritt som fekk heile brua tel å riste. Per snudde seg sporenstreks og byrja laupa i motsatt retning. I enda av brua såg Per at bukkane hadde stelt seg i noko som likna på ei angrepsformasjon, øve skuldra si såg Per at nettrollet nærma seg, men all nettjinga gjorde at trollet tydelegvis måtte gau og ikkje kunne laupe.

Tilbakje att på andre sio lurde Per febrilsk på kva han skulle gjera. Det var inga små hular han kunne gjøme seg i, og det å laupe heile vego tilbakje tel nabobygdi var ikkje aktuelt. Men så fekk han Per ei god idé. Det stod berre eit einaste tre her i nærleiken, men det var tilgjengjeld eit monstertre av bibelske proporsjonar. Ei gigantisk eik med ei omkrets på fleire metar. Per tenkte at om han laup rundt treet og trollet fulgde ettar ville han få fri bane til brui, og i så fall ville den av dei som var raskast og meist utholdande gingje av med segro tel slutt. Per storma mot treet med nettrollet hakk ihel. Heldegvis fulgde trollet med Per rundt treet og Per kunne med sprudlande gledja sjå den frie opne brui. Per gampa pau alt han haddje og høyurde med eit at trollet stoppa. Per lurde fælt på kvifor trollet hadde stopja men turde ikkje sjå seg øve aksla før han var gøtt øve brui. Då såg han at nettrollet var i ein durabeleg kamp med dei tre bukkane. Per kjende eit stikk av dårleg samvittighet sidan han laup som ein galning frå åstedet medan dei tre bukkane måtta teke opp kampi, men slog det raskt i frå seg. Så var no berre livet. Nokre gongar flaks, andre gongar uflaks.

Etter nokre som kjendas som lenge og lenger enn lenge, men som i verkelegheita berre var nokre titals minut i passe rask jogg, var han Per frame ved seters der graset var det grønaste grøne og himmelen alltid var blau. Per såg til høgre, han såg til venstre, han såg opp, han såg ned. Men uansett kvar han såg såg han ingen Dagros Fagerlin. Det var ikkje ei ku i nærleiken. Hadde han gamle, langhåra hippie snikkjaren lurt han Per?

Han Per trakka bortøvi og han trakka oppøvi. Han trakka opp røysar og trakka ned gras. På vegen trakka han i fotspora til monge store menn, og i fotspora til nokre få store kvinner. Det e no engong så at det både historisk og no til dags e fleire store menn enn det e store kvinner. Så det at Per for det meste trakkar i fotspora til store menn e ikkje for å vera diskriminerande. Han Per har den styste respekta for store kvinner og har svinga seg til bygdis Store Kvinner Danseband mong ei gong.

Ettar kvart begynte terrenget å verkeleg brantna til og han Per nærma seg seters. Men for å komma til seters måtte han Per fyst kryssa ei bru like øve fossen, og det var denne brua han Per no såg ikkje så longt unna. Brua såg gamal og knirkate ut, men han var i alle fall laga ut av trevirke som var solid. I alle fall trevirke som ei gong i tida var solid. Like ved bruset fra fossa stod tre bukkar – ein lita, ein mellomstor og ein stor – og breka te kvarandre. Det verka som om dei diskutera eit ellar anna. Han Per hadde alltid hatt eit godt lag med dyr, og alle timane han hadde hatt med ho Dagros Fagerlin i det siste hadde gjort han enda meir mottakeleg for dyrs formidlingar. Sau dau han var nærare skjøynde han Per gjønom bruset frå fosso kva dei tre bukkane breka om.

Det budde eit troll under brua!

Eit mørkt DA DA DA med lydo av av piano og strykare gjalla gjønom Per. Eit troll! Kva kan ein ellar annan felespelande mann utan fele gjere når eit troll stende undar vego øve brua?

Med eit høyrte Per noko meir, noko som ikkje var bukkanas breking ellar fossas brusing. Det var ei djup og summande buldring av mekteg karakter. Per stoppa opp og lytta. Det var noko kjend med denne lyda, djup og krevande, som frå ei… jau som frå ei gigantisk oktobass… storebrora hass betydelig meir kjende kontrabassen. Overraska som han var tenkde han Per fyst at trollet hadde fanga den stakkars oktobassisten hass Montreal Symphony Orchestra, men så slog det Per – det måtte jo vara stemma hass trollet. Trollet sit og jamrar seg!

Per lurde på kvifor eit troll satt og jamra seg og fortsatte nesten heilt bort tel den fyste planko i brua før han stoppa igjen. Ljudo var enda meir intens så nære, og saman med fosso og brekinga til bukkana danna det seg eit intenst infero. Per snudde seg mot bukkane for å høyre kva dei hadde å formidle, og det slo Per at bukkanas breking, frå den relativt lyse bratsjbrekinga til den minste, via den meir mørke cellobrekinga til den mellomste til den mørkaste kontrabassbrekinga til den styste danna ei utmerka strykartrio. For å verta komplett mangla dei berre den ljusaste stemmo: fela.

Bukkane breka om den hersans kua som hadde sprungji forbi dei då dei hadde ei nistepause på ei nydeleg, grøn grassflekk. Kua hadde nådd brua før dei og med hennar visstnok store og stygje klovar og feite rumpe – som om bukkar liksom e så mykje betre – trampa så tungt øve brui at ho hadde vekt trollet som budde unde brua. Trollet hadde tatt beslag i brua ei gong for monge herrans år sedan og krevde bompengji frå alle som ville passere. Standardavgifto for ei bukkepassering var ei halv bukk, mens standardavgifta for ei ku var ei hel ku. For dei som ikkje har fått kladdebokji si eta opp av han syndebukji, og difor e rett e god i matte, betyr dette at to bukkar kan passere brui mot å ofre ei tredje av bukkebrørne sine. For ei einsleg ku e det derimot umøgleg å passera.

Dei tre bukkane hadde itje tenkt å ofra ein einaste av seg sjølve, men tenkt å snika seg øve brui medan han trollet søv. Men sidan trollet no var rasande øve at han hadde gengje glipp ut av ei feit kuavgift hadde han auka avgifto for ei bukkepassering tel to bukkar, og han hadde ikkje tenkt å legja seg tel å søve igjen med da fyste.

For han Per var dette svært dårleg nytt. Han ville ha tilbakje att fela si no. Dessutan e ikkje dette nokon stad å vera når mørkret kjem, sjølv om det er varmt på dagtid verte det iskaldt om netterna no i desembar, og kven veit kva trollet finne pau når det e natt. Per stirra på bukkane, og lurde på om han skulje fånga dei og tilby dei tel trollet for å betala for brupasseringa. Men han Per var inga mordar, og horna hass styste bukkjen verka veldeg svære og farlege. Nei, dau fans berre eit alternativ, han måttje springje øve brua og satse på at han var raskare enn trollet. Per gikk bort til starta av brua igjen og pusta djupt. Bukkane forstod tydelegvis kva han tenkde på, fordi dei stoppa med den evinnelege brekinga si. Per trakk pusta ein gong tel og starta springja. Allereie i det augneblikket fota hass Per traff den fyste planko i brua rungja eit djupt og mekteg «Kven e det som trampar på mi bru?» gjenom marg og ben.

Per lurde på kva han skulle gjera då han med eit høyrte nokon seie: «E da ein framifå framandkar som he kømi tel bygdi? Kva vil så han her?» Per snuddje seg og fekk sjå ein gamal snekkar med langt tjafsete hår. Noko som eigentleg var eit rart syn sedan nabobygdi ikkje hadde noko særs med tremateriale tilgjengeleg. Per smila og fortalde at han var på utkikk etter ei ko som hadde fært med fergo, og spurde om snekkaran tilfeldegvis ikkje hadde sett noko til ei ko. Snekkaren fortalde at det hadde han. Det høyrde til sjeldanhetane at ei ku reisar med fergo, i alle fall åleine, så han hadde slått av ei prat med kua då ho kom i land. Det viste seg at koa hadde tenkt seg til seters for å gjera seg fet, noko som var ganske så rart i seg sjølve sedan ei ku trass alt ikkje e ein bukk.

«Til seters?» spurde Per overraska. «E da ikkje snø der oppe no? Og e da ikkje om somaren man skal til seters for å gjera seg fet?»

«Nei dau» svara den gamle snekkaran. «Det e sjeldant snau her i bygdi. Og det e vel inga tid på året der menneskje ete så mykje som i jula, så kvifor skal ikkje dyra også få eta seg fete i jula?» Per måtte innraume at det var nokre korn av visdom i orda til den gamle snikjaren med det longe og tjafsate håret. Og kva anna val hadde vel han Per enn å stola på desse orda? Per takkja så mykje for hjelpa og la i veg mot seters.

Han Per våga seg ikkje opp i sitjande stilling før dei var komne longt ut på vatnet, og sjølv då held han hovudet lågt. Aldreg gøtt å vita kvar hestemakjaren eller hans frendar held tel. Da dei nærma seg nabobygdi på andre sio utav vatnet ba han Per han Tjuvradd Tjukken om å leggja til kai så avsidasliggjande som møjleg. Tjuvradden smilte bredt og sa av ein ellar anna grunn at han Per var en mann med haldningar som passa gøtt inn i Tjuvraddens omgevnadar. Per forstod ikkje kva han meinte med det, men let sako liggje og spurde i staden om Tjuvradden kunne venta te han kom tilbakje att. Det var nemleg ikkje sikkart han Per vilje rekke siste fergo, og han hadde lite lyst tel å øvenatte her i nabobygdi. Tjuvradden hadde ikkje noko problem med da og fortalde at han hadde noko julebissniss han skulle handtere her i bygdi, så ei sen avgang eigentleg berre bra.

Med begge beno gøtt planta på jordi rusla Per så tilforlateleg som mogleg i retning fergekaio der fergo låg og venta pau neste avgang med «Dar ligg fergo, gamle fergo» straumande frå høyttalarane. Vel framme ved fergo stoppa han og såg seg rundt. Kaio var av betong, ellar asfalt eller noko slikt hersans hardt materiale. Ikkje det at han Per har noko i mot harde material i vegane, han Per har den styste respekt for harde material i vegane. Ja han har svinga seg mong ein gong til det lokale dansebandet Harde Material i Vegane, og få ting svengar som dei svengar. Men akkurat no øydelegg det harde materialet for sjansane til å spore opp ho Dagros Fagerlin.

Per fulgde etter Tjuvradd Tjukken bortøvi småbautkaia til noko som ettar Pers augemaul ikkje var ei småbaut som passa inn i bygdi. Han Per hadde ikkje peiling på bautar, men trodde det måtte vere ein sånn ein kabinkrusar. Tjuvradden løsna fortøyinga medan Per gjekk om bord. Minuttet seinare vred Tjuvradden om nykkelen og fekk fart på bauten utøve vannet. Per kjende vinda ruske i både hår og klede og følte seg optimistisk att. Fergo hadde ikkje altfør stort forsprang, kanskje kunne dei ta inn noko, og ho Dagros Fagarlin ville i alle fall ikkje vere øve alle skogar og heiar når han Per kom øve på andre sio.

Tjuvradden auka farta og byrja på Rosén Brøndbo versjonen av «Ahahahahahahah Tjuvradd!» igjen, så Per tenkte det var like greit å småprata litt for å få høyra noko anna. «Litt av en baut du har.» «Jaja mensan» svara Tjuvradden. «Eg har ynskjt meg denne bauta rett lenge no, og endelig fekk eg somla meg til å låna nykjelen.» «Men du spurde fyst?» spurde Per. Tjuvradden grynta, «du kan gøtt seia så om du kjennar deg betre. Men desse hestemakjarane har altfør mykje pengar». Per stupte ned i botnen av bauta. Dei hadde nyss stjålet hestemakjaren sin baut, ein mann Per var avhengig av å ha eit god forhald te. Per håpa berre at ingen hadde sett han i bauten, eller for den saks skyld på veg til bauten. Han Per banna igjen. Kosleis kunne han ha stolt på ei som heitar Tjuvradd Tjukken? Idiot.

Tjuvradd Tjukken var berykta for kjenningsmelodia si. Kvar gong han skulle ut og røva lista han seg riktegnok svært så stilt på tå, men det hjalp ikkje når han pau død og liv skullje syngja songa si før kvart einaste brekk. Fleire gongar enn fysteklassingane i bygdi kunne telje, hadde han Tjuvradd Tjukken måtta øvenatta hos han lennsmannen grunna ordensforstyrring. Per mistenkte at kvis Tjuvradden ikkje hadde hatt denne tvangsnevrosa – for Guds skyld ikkje si slikt så Tjuvradden høyre det, då kan det gå deg ille – jau så ville Tjuvradden levd i sus og dus ein ellar anna stad. Tjuvradd Tjukken hadde rett nok blitt pågrepe for ei rekke forbrytingar også, men kvar gong hadde han forklart at det ikkje var han, men Syndebukji som var skurken.

Syndebukji e så spesiell at han skulle hatt sitt eige kapitel, men det har me itte tid tel. Alt du trenge vite om han Syndebukji e at han bor gratis i geitehuset pau Synde Gard mot at han teke av seg gjeita, og at han til stadeg teke på seg skylda for all slags forbrytingar i bygdi. Når tredjeklassingane ikkje har gjort leksa sine, e det fordi han Syndebukji har ete kladdebokji. Når hans høghet Ordføraren ikkje har med seg tala, jau då e det fordi han Syndebukji har ete både utskrifta, mobila og nettbrettet før han tok PCen til dessert. Tala finns hellar ikkje på backupservaren, fordi Syndebukji sjølvsagt har gnaga i seg nettverkskabla også. Skal man tru bygdefølkji og Syndebukji e det heilt utruleg at noko som helst verte gjort i denne bygdi. Ingen i heile bygdi, eller for den saks skuld i heile Noreg og resten av verda, kan vere meir gjenomdigitalisert enn han Syndebukji.

Men tilbakje åt han Per Spelmann og han Tjuvradd Tjukken. «Må eg?» spurde Per svakt og nølande. Tjuvradden nikka bestemt, og Per skjønde det berre var å begynne.

Ahahahahahahah Tjuvradd!

Ahahahahahahah Tjuvradd!

«HØGARE!», brøla Tjuvradden. Tjuvradden hadde bøygd armane i albueledda og gjynga armane taktfast fram og tilbakje samstundes som knærne hans rytmisk fekk e lita knekk. Kvar gong Per sang «Tjuvradd!» fekk Tjuvradden ei ekstra knekk i kneo og svinga ekstra med armane. Per såg seg nervøst rundt, Tjuvradd Tjukken var ikkje ein ein burde blir sedd i lag med, spesielt ikkje syngjande på kjenningsmelodia hass Tjuvradd Tjukken, men auka volumet på stemmebruken litt.

Ahahahahahahah Tjuvradd!

Ahahahahahahah Tjuvradd!

Tjuvradd!

Tjuvradd!

No klarde ikkje Tjuvradden halda seg lenger. Han opna munno og som ein slags mutert kombinasjon av Alex Rosen og Bjarne Brøndbo gaula han i veg.

I was caught

In the middle of a railroad track. Tjuvradd!

I looked ’round

And I knew there was no turning back. Tjuvradd!

My mind raced

And I thought, what could I do? Tjuvradd!

And I knew

There was no help, no help from you. Tjuvradd!

Sound of the drums

Beating in my heart

The thunder of guns

Tore me apart

 

You’ve been – Tjuvradd robbed

Went down the grusvei

Broke the limit, we hit the bygd

Went through to Bygdi

Yeah, Bygdi, and we had some fun

We met some banks

Some banks who gave a good time

Broke all the rules, played all the fools

Yeah-yeah, they, they, they blew our minds

 

I was shaking at the knees

Could I rob again please?

Yeah, the banks were too kind

 

You’ve been – Tjuvradd robbed, Tjuvradd robbed

Yeah-yeah-yeah, Tjuvradd robbed

Oh, Tjuvradd robbed

Yeah

Tjuvradden heiv seg rundt i den villaste luftgitarsoloen han Per nokon gong hadde sett før han tok opp att syngjinga.

Tjuvradd robbed, yeah-yeah-yeah

Tjuvradd robbed, Tjuvradd robbed, Tjuvradd robbed

Whoa, baby, baby, Tjuvradd robbed

You’ve been Tjuvradd robbed, Tjuvradd robbed

Tjuvradd robbed, Tjuvradd robbed

You’ve been Tjuvradd robbed

Tjuvradden lot dei siste songtona fade ut saman med det siste luftgitarriffet. Før han såg oppspelt på Per og sa: «Det var den bauten ja».

Per lurde på om han skulle hoppe uti vatnet og symje etter fergo, men slog tanken raskt i frå seg. Han Per var ingen framifrå symjar, vatnet var kaldt og fergo akselererte raskt. For ikkje å snakka om malstraumane som visstnok blir laga rundt propellane. Per deisa ned på kaia, fortvila som han var. Igjen kjende han kjensla og tårane pressa pau. Fergo var itte tilbaks før om eit par timar, og ho Dagros Fagerlin ville få fleire timars forsprang på han. Nei, det ville vere betre å følje ettar fergo umiddelbart, men kordan? Per såg seg rundt på kaia. Ikkje eit menneskje å sjå. Eller? Er det nokon som liggje og drar seg i sola borte ved småbåtkaia? Kven kunne det vara? Per stavra seg på bena og gjekk mot kven det no var som låg i sola og søv.

Ettar kvart som Per kom nærmare såg han at det heilt klart var ein person. Ein rett så omfangsrik person, men han hadde hatto øve ansiktet så Per klarde ikkje kjenne han igjen. Per stilte seg ved sidan av den søvande, snorkande kroppen og sa eit prøvande «Hallo?»

Kroppen rykka til på ei doven måte, ein hårate hånd fjerna hatta, og eit trøyt og velkjend andlete stirra mot Per. Det var Tjuvradd Tjukken. Tilnamn brukast ofte ironisk – Lille John var jo til dømas ikkje spesielt litan – men i tilfellet Tjuvradd Tjukken e tilnamnet så langt frå ironisk som øvehodet møglig. Han Tjuvradd Tjukken e ei skikkelig tjukkas, og det blir ikkje betre av at han rett som det e går med blåe klede. Men ikkje misforstå, sjølv om han Tjuvrad Tjukken e tjukk, så e han også i rett bra form. Han e ein skikkeleg mongekamputøvar. Temmeleg rask, god på mellomdistanse, ein ekspert på hekke- og øvreg hinderforsering samt dykteg meg sleggjo. For øvrig e det ingen i heile bygdi som nokon gong har høyrt noko anna navn på Tjuvradd Tjukken, så for alt bygdifolket veit e Tjuvradd Tjukken døpenamnet hass Tjuvradd Tjukken.

Per fortalde at han hadde mista fergo og at han itj kunne vente til fergo kom tilbkje att, han måtte dra no, og lurte på om han Tjuvradd Tjukken kunne hjelpe. Tjuvradden strekte seg dovent i sola og karra seg opp på bena medan han klødde seg ettertenksamt på mago. «Sjølvsagt kan eg hjelpe», svarte Tjuvradd Tjukken, men «då veit du kva du må gjere fyst, sant?» Per såg forferda på Tjuvradden. Sjølvsagt visste Per kva han måtte gjere for å få noko av Tjuvradd Tjukken, heile bygdi visste det, men det var ikkje noko han Per hadde lyst til å gjera.